|
|
Tijdens werkzaamheden aan de dijk op Marken is opnieuw een
bijzondere archeologische vondst gedaan. Bij het verwijderen
van een deel van de puinfundering stuitte
aannemerscombinatie Hof op Marken op resten van een
historische sluis.
De vondst biedt nieuw inzicht in hoe de bewoners van Marken
in het verleden omgingen met waterbeheer, dijkonderhoud en
landbescherming.
De sluis werd gevonden tijdens het verwijderen van de
puinfundering tussen de Rozewerf en de vuurtoren. Bij het
graven kwamen gemetselde structuren van baksteen en mortel
tevoorschijn.
‘Zodra zoiets wordt aangetroffen, leggen de uitvoerders het
werk stil en nemen zij direct contact met ons op,’ vertelt
Rogier de Groot van archeologisch adviesbureau RAAP. ‘Wij
hebben de locatie vervolgens onderzocht en vastgelegd. Het
gaat om een constructie die in de dijk zelf is gebouwd.’
Toevalsvondst tijdens onbegeleide werkzaamheden
De ontdekking past binnen het bredere archeologische
begeleidingsprogramma bij de dijkversterking van Marken. Het
eiland kent immers een lange geschiedenis van strijd tegen
het water en veel oudere structuren liggen verborgen in en
onder de dijk. Daarom zijn vooraf zeven locaties aangewezen
waar mogelijk archeologische resten worden verwacht en waar
de werkzaamheden archeologisch worden begeleid.
De sluis werd gevonden in zo’n zone, maar toch was de vondst
onverwacht. Net als de eerdere toevalsvondst in 2023 in het
water ten zuiden van de Zuidkade van Marken. Daar kwamen
tijdens werkzaamheden onverwacht houten planken en een paal
aan het licht. Nader onderzoek wees toen uit dat het ging om
hout uit het Oostzeegebied van rond 1760/1761:
waarschijnlijk resten van een verdronken werf.
Sluis uit de achttiende of negentiende eeuw
De recent gevonden constructie bestaat uit twee tegenover
elkaar liggende gemetselde wanden met stevige zijstukken en
natuurstenen elementen. In het natuursteen zijn gaten
zichtbaar waarin vermoedelijk ooit een houten sluisdeur
heeft gezeten. Van die deur is niets meer bewaard gebleven.
‘Op basis van het formaat en de hardheid van de gebruikte
bakstenen en het mortel verwachten we dat het om een sluis
uit de achttiende of negentiende eeuw gaat,’ aldus Rogier.
‘Het is geen brede sluis, hooguit twee meter, en daarmee
zeker te smal voor grote schepen. Waarschijnlijk was de
sluis bedoeld voor het gecontroleerd afvoeren of tegenhouden
van water. Mogelijk kon er ook een klein vissersbootje
doorheen.’
Zorgvuldige vastlegging
De vondst is inmiddels uitgebreid gedocumenteerd.
Archeologen pasten daarvoor fotogrammetrie toe: een methode
waarbij door middel van honderden foto’s vanuit
verschillende hoeken een 3D-model wordt gemaakt van de
structuur om zo een nauwkeurig beeld van de constructie te
krijgen. Ook is de sluis met GPS ingemeten en zijn de
gegevens gekoppeld aan geografische informatiesystemen
(GIS).
‘Al deze informatie verwerken we in een archeologisch
rapport,’ zegt Rogier. ‘Daarnaast raadplegen we historische
bronnen om te kijken of er vermeldingen zijn die aansluiten
bij deze vondst.’ Zo hopen de onderzoekers meer te weten te
komen over een eerdere dijkversterking of -ophoging waarbij
mogelijk het dak van de sluis is verdwenen.
De sluis blijft zitten waar die zit. ‘De archeologische
informatie is in elk geval veiliggesteld door de uitgebreide
documentatie,’ benadrukt Rogier.
Waardevolle aanvulling op de geschiedenis
Hoewel sluizen in Nederland vaker voorkomen, is deze vondst
voor Marken bijzonder. De sluis vormt een tastbaar onderdeel
van de waterstaatsgeschiedenis van het eiland en laat zien
hoe bewoners zich eeuwenlang probeerden te beschermen tegen
een soms woeste Zuiderzee.
‘In de strijd tegen het water zijn in de zeventiende en
achttiende eeuw delen van het eiland verloren gegaan. Dit
soort waterwerken speelde een belangrijke rol bij het
beschermen van het land.’ De vondst draagt daarmee bij aan
de verdere reconstructie van de ontwikkelingsgeschiedenis
van Marken en vormt een waardevolle aanvulling op het
bestaande historische beeld.
|
|
